Como contábamos el 16 de enero, el fondo documental de Antonio Zavala (Tolosa, 23 de enero de 1928 - Javier, 2 de enero de 2009) se pondrá al alcance de investigadores y estudiosos de la Biblioteca. Gaur 8 publicó una interesante entrevista sobre este patrimonio documental.

Frantxi Lopez Landatxe, director de KOLDO MITXELENA Kulturunea, se trasladó a Javier, junto a Joxe Mari Iriondo, para recoger el material legado por Antonio Zavala. La entrevista realizada por Joxean Agirre en Gaur 8 refleja, entre otros asuntos, la importancia del patrimonio recogido:

" (...)

Zertan dira Antonio Zavalak Xabierren zituen artxiboak?
2005ean izenpetu genuen Zavalarekin eta Xabierko josulagunen buruekin Auspoa saila eta artxiboak digitalizatzeko hitzarmena. Izenpetu orduko eman genien artxibategi horiei gainbegiratua eta ikusi genuen denak batean ezin genituela ekarri, Antonio Zavala artean lanean zelako. Artxibategi horien erdiak baino gutxiago ekarri ditugu. Egunotan bertan ekarriko dugu falta dena.

Zer ekarri duzue orain artean?
Ahozko literaturari buruzko liburutegi berezitu bat zuen langelan eta lehenik eta behin liburutegi hori ekarri genuen. Hizkuntza ezberdinetan argitaratutako kantutegiak, Estatu espainiarreko zenbait lurraldetako materialak, euskal liburu zahar dezente zuen, baita erabiliko ez zuen prentsa idatzi eta aldizkarien bildumak ere, XIX. mendeko Gipuzkoako prentsa, esate baterako. Ondoren hasi ginen bere karpetekin lanean.

Auspoako liburu bakoitzari buruzko materialaz ari al zara?
Auspoako liburu bakoitzaren materialak gordetzen zituen karpetetan, baina erabili gabeko materialak ere bazituen, gauzatu gabeko proiektuak. Horiek, noski, bertan utzi genituen eta liburuei zegozkien karpetak ekartzen hasi ginen. Heren bat dagoeneko Koldo Mitxelenan dagoela esango nuke. Auspoa bildumak hirurehundik gora zenbaki atera ditu eta 180 aleri dagozkien karpetak ditugu guk dagoeneko esku artean eta grabazio batzuk ere ekarri ditugu. Dena den, erantsi beharra dago, Auspoa Sail Nagusia deitzen zaionak, Txirritari, Pello Errotari, Uztapideri eta abarri buruz aurretik ateratako zenbakiak bildu zituela liburuki handiagoetan eta, horrenbestez, aurrekoei buruzko karpetak erabili zirela liburuki handiago horiek egiteko. Horregatik, Auspoako zenbaki baino karpeta gutxiago dago.

Eskuizkribuak ere izango dira material horiek artean, ezta?
Badira, noski. Xalbadorren «Odolaren mintzoa», Uztapideren «Lengo egunak gogoan», Atanorenak, Txomin Garmendiarenak ere badira eta badira balio handiko materialen artean identifikatu gabeko XIX. mendeko zenbait autoreren eskuz transkribatutako kantuak edo bertso-paperak. Antonio Zavalak bazituen ukitu edo aztertu gabeko zenbait material ere. Esku artean, esate baterako, Bilbon sortutako Gabonetako kantei buruzko proiektu polit bat zuen. Hori ukitu gabe zeukan. Estropadei buruzko bertsoak bildu zituen bezala, pilotari buruzkoak ere bildu nahi zituen eta dokumentu horiek zenbait libururi zegozkien karpetetatik aterata zeuzkan. Hori dena ordenatzen ere badaukagu lan pixka bat.

Talde bat izango duzue hori katalogatu eta digitalizatzeko.
Antzeko fondoak katalogatzen lehendik ari zen talde bera da. Gabriel Celayaren edo Karlos Santamariaren liburutegi eta fondoak ere gurean dira eta horietan lanean aritu den taldea da Zavalaren materialekin lanean ari dena. Alfonso Sastreren liburutegia eta eskuizkribuak ere katalogatzen ari dira.

Lehendabizi bere langelan sartu zinenean, zer aurkitu zenuen? Zer inpresio jaso zenuen?
Xabierren gela bat jarri zioten artxibo horiek guztiak biltzeko. Guri ere asko kostatu zitzaigun gela horretara iristea. Berak esaten zuen bere lana mitifikatzen ari ginela eta ez zuela gordetzen guk uste adina lan, ez zela horrenbesterako. Eta egia da bere liburuetan aipatzen diren iturriak daudela karpeta horietan, baina horrek ez du esan nahi egin duen lana izugarria ez denik. Bitxikeriak ere badira, noski. XIX. mendeko bertso-paper asko dauka. Tolosako «El Cántabro» mende bereko egunkaria ere gordetzen du eta bilduma hori ez dauka beste inork, liburutegietan ere ez baitago. Ni lehen aldiz sartu nintzenean ohartu nintzen lan egiteko metodoa zein zen; dena ondoan pilaturik zuen eta karpeta batzuk zabalduta. Euskaraz bakarrik hitz egiten zuen mundu zahar baten lekukotasuna zegoen bildurik gela horretan."

Además de la entrevista, Joxean Agirre recoge cuatro testimonios sobre Auspoa. Jose Antonio Irulegi, Jon Lopategi, Inaxio Mujika y Joakin Berasategi, creador de la editorial Sendoa, cuentan cómo conocieron Auspoa y qué relación han tenido esta colección.

"Por fin en Donostia"
Joxe Mari Iriondo publicó en El Diario Vasco un artículo de opinión sobre la importancia de traer el archivo de Zavala a KOLDO MITXELENA Kulturunea:

"Zavalaren artxiboa azkenean Donostian

(...)

Aldi batean Sendoaren Oiartzungo biltegian, eta gero Xabierreko gazteluko gelatan jasota zegoen berrogeita hamar urte edo gehiagoan A. Zavala zenak begirunez eta maitasun haundiz egin zuen bilduma harrigarria, Koldo Mitxelena Kulturuneko artxibotara noiz ekarriko. Eta ametsa zirudiena, egia bilakatu da azkenik.

Bilduma harrigarria esan al dut? Bai, eta halaxe da izan ere, nahiz eta Antonio bera sarri hasarretu izan zitzaigun bere bilduma gehiegi mitifikatu omen genuelako. Ez zitzaion zarata haundiak ateratzea gustatzen, baina gurean orain arte sekula inoiz egin denik bilketa-lan haundiena dela esan dezakegu, mitifikazioak alde batera utzita. Hortxe biltzen baitira Auspoa sailean orain arte argitaratu diren 312 libururen, edota Auspoa sail nagusiko 12 aleren, Lazkao Txikiren Irriz eta malkoz (2 ale), Karlisten bigarren gerrateko bertsoak, Euskal Erromantzeak - Romancero Vasco, eta Auspoa berdea saileko 8 aleren oinarri diren bertsopaper, ahoz aho jasotako bertso eta kontakizunak, sekula inoiz idatzi ez baina Antoniok idazten jarriarazi zuen hainbaten eskuizkribuak, liburu zaharrak, garai bateko ehunka bertsopaper, aldizkari eta eguneroko prentsa-zatiak, argazki zaharrak eta berak han-hemen egin eta jasotako argazki eta diapositibak, bertso-jaialdien grabazioak eta abar.

Gipuzkoako Foru Aldundiarekin sinatu zuen tratuaren ondoren berak bidali zuen hainbat kaja, eta aurreko azaroaren 10 eta 11n, eta azkenik 2009ko urtarrilaren 13 eta 14an KM-ko zuzendari F. Lopez Landatxek eta biok bete ditugunen artean, 150 kaja haundi inguru heldu dira Donostira dagoenekoz. Eta gure gerriondo eta behatz-punten sufrimenduak erraz ahaztuko dira eginkizun hori honenbestez bete ostean.

Azkenengo bisitaldi hontan Antonio Zavala beraren itzala eta gidaritzarik gabe aritu gera, zoritxarrez. Baina egia da ere Xabierreko jesulagunen buru den aita Jose Luis Zinkunegik eta hango jesulagunek egin diguten harrera ona eskertzekoa dela. Eta pazientzia haundiz milaka paper zahar Donostira heldu da iadanik, arretaz eta begirune haundiz banan-banan aztertu, sailkatu eta digitalizatu ahal izateko.

Gainbegiratzaileen garaia ez da amaituko urte batzuetan. Baina teknikoen eta ikasien garaia da orain, bereziki. Hiru, lau, bost urte edo gehiago joan daitezke lan osoa zuzen burutzeko. Hala ere, 1954an hasi eta jardunaren jardunez horrela egin den bilketak merezi du, noski, langintza hau onez onean burutzea, gaur edo bihar nahi duten erabiltzaile guztien eskuetara jartzeko".