
gipuzkoakultura - actividades
Estos días se está celebrando en Arteleku el seminario A vueltas con la performance, coordinado por Esther Ferrer y que consta de dos talleres y varias actividades abiertas. El Diario Vasco y Berria han aprovechado la ocasión para charlar con la artista donostiarra y residente en París.
En la entrevista realizada por Mikel G. Gurpegi en El Diario Vasco Esther Ferrer habla, entre otros asuntos, de la provocación y de su experiencia como performer durante el franquismo.
-¿Uno de los ingredientes de su trabajo es la provocación?
-Yo en realidad nunca he pretendido transgredir ni agredir al público. Lo que pasa es que en los años 60 y 70, en la época en que empezamos con el grupo ZAJ, el público se transgredía él solito, sin necesidad de provocarle. Te quedabas un minuto mirando a la gente sin hacer nada y se ponían a gritar
¡viva la libertad, como en los Encuentros de Pamplona, en 1972.-La 'performance' de 'El caballero de la mano en el pecho', con un compañero tocándole un pecho, en pleno franquismo debía ser la bomba.
-Fíjate tú, Juan me ponía la mano en el pecho e íbamos los dos vestiditos como un cura y una monja, a lo mejor era eso... Pasaba de todo. Me llamaron «puta» en el periódico. Pero yo no he intentado nunca transgredir.
-¿Ni entonces?
- Hombre, queríamos hacer una acción en contra de los tabúes y si la gente tiene tabúes, que se los arregle. Quiero decir que nunca me he puesto a pensar qué puedo hacer para poner a la gente de mala leche, para buscar una reacción. Yo he hecho siempre lo que he querido, con mi responsabilidad como persona y como artista. Ellos también pueden hacer lo que quieren, con toda la libertad del mundo. Si quieren participar, que participen. Si no, no pasa nada, de todas formas están ahí participando.
-Acabó quemada del franquismo. ¿Escapó?
-Después de los Encuentros de Pamplona, Cage nos organizó una gira por Estados Unidos. Al volver a Madrid, donde vivía entonces, me dije:
¡qué pesadez!. No aguantaba más seguir viviendo bajo un régimen así. Me fui y lo más fácil era irme a París, con mi hermana gemela Matilde, porque conocía el idioma y ya había vivido allí. Me fui por cansancio. Franco ya ni me irritaba, me aburría.-¿Cada vez cuesta más sorprender al público?
-Ahora para provocarle hace falta muchísimo; creo que ya ni es posible. Con el franquismo la represión era tremenda. Ponerte desnuda era la guerra de las galaxias.
-Pero nos sigue provocando el desnudo, más el de una mujer mayor como usted.
-Eso les pone nerviosos. Tengo 71 años, casi 72, y me dicen que cómo soy capaz. Yo antes me desnudaba por pura naturaleza. He vivido en una casa con nueve hermanos y vernos desnudos era algo natural. Nunca me he desnudado por militancia, pero ahora sí, para que uno diga qué hace esta vieja desnuda y otro que por qué no, si tengo todo el derecho del mundo, y otra me venga:
chica, qué valor tienes....
En Berria charla con Ainara Gorostizu, sobre el taller de Arteleku, la relación de la lucha feminista con la performance y de su relación con el público:
Behin, gau batez Parisen, Esther Ferrer etxera zihoala Pont Neuf gurutzatzen hasi zenean, oina espaloian jartzearekin batera, bestaldean, zubiaren beste muturrean, gizonezko batek une ber-berean oina zubian jarri zuen. Euria eta hotza egiten zuen.
Pont Neufen erdi-erdian gurutzatu ginen. Hortik performance serie bat egin zuen, ibiltzea oinarri hartuta.Ez du besterik behar. Ia gehienetan, bere gorputza aski du Esther Ferrerrek (Donostia, 1937) performance-a egiteko.
Pobre lan egitea erabaki nuen. Pobre eta minimal materialki, ez kontzeptualki. Donostian dago egun hauetan. Artelekun hilaren 19a bitartean performance-ari buruzko mintegi bat ematen ari da.Nik ez dut performance-a irakasten. Lan giro bat sortzea interesatzen zait. Dagoeneko ekintzak egiten dituztenek mintegian hortaz hausnar dezaten nahi dut, eta mundu honetan sartu nahi dutenek ea bitarteko baliagarria zaien erabakitzea. Estilo ariketak egiten dituzte ikastaroetan, praktika.Performance-aren historia ikasi nahi duenarentzat dagoeneko bibliografia eta dokumentazio ugari dago, baina dokumentazio horrek ez du benetan performance-an garrantzitsua dena jasotzen. Ekintzan garrantzitsuena momentu zehatz batean sortzen den egoera da. Ez kamerek, ez argazkiek ezin dute jaso performance-a gertatzen ari denean bertan presente dauden pertsona guztien artean gertatzen dena, modua, klima. Teoriarik ere ez du lantzen ikastaroetan:Performance-ak adina definizio eta teoria daude.
(...)
Hastapenetan performance-a antzerkitik urruntzeko ahalegin bizia egin zuten.
Gaur egun, berriz, antzerki itxura ematen zaio. Zergatik? Muturrak elkartu egiten direlako. Antzerkira jotzen duen performance-a ekintza honen moldetarik bat dela dio.Performance-a gaur polimorfoa da, niri ez zaizkit forma guztiak interesatzen, noski. Badaude beste eredu batzuk politikoki askoz erradikalagoak direnak... eusteen zailagoak diren jarrerak dira horiek. Haren lana ildo horretan kokatu behar da.Gaur egun ihardespen politikoa askoz zailagoa da gure garaietan izan zena baino. Artista gazteek gaur egun art engagé [arte konprometitua] egin nahi badute, benetan zaila dute. Baina performer asko daude performance-aren bidez kausa askoren alde borroka egin nahi dutenak.Feminismoak, adibidez, oso gertuko du performance-a, ezta?
Zorionez, bai! Ez soilik eduki feminista lantzen dutelako. Izan liteke feminista eguneroko bizimoduan, baina ez egin arte feminista. Noski, artistak beti utziko du beretik zerbait obran. Baina feminista askok erabiltzen dute performance-a emakumeen kausaren alde borroka egiteko arma gisa.
Teorizatu duzu sekula zergatik hainbeste emakumek jotzen duten performance-ra?
Ez dut gehiegi hausnartu gaiaz. Emakumeak bere gorputzarekin duen harremana eta gizonak bere gorputzarekin duena desberdinak dira. Performance-ak presente egotea eskatzen du. Emakumeak aurkezten diren problematikei erantzuteko gaitasun handiagoa duela uste dut, oro har, emakumea polimorfikoagoa da. Gizonezkoa dimentsiobakarra da gauza askotan, emakumea moldagarriagoa da, askotarikoagoa da, soluzioak azkar aurkitzeko gaitasun mental handiagoa eta azkarragoa du. Gizonezkoak baino praktikoagoak dira arazoak konpontzeko garaian, eta hori dena oso baliagarria da performance-an. Dena den, hau guztia berria da. 70eko eta 80ko hamarkadetan oso emakume gutxi ziren performer-ak.
(...)
Performance bat lantzean pentsatzen duzu ikusleengan?
Ez. Inoiz ez. Ez dut sekula ikusleengan pentsatzen. Ez zait batere inporta ikusleen erantzuna eta erreakzioa. Nahi badu parte har dezake, baina nik, ahal badut, egin nahi dudana egingo dut. Ezin badut, gorabehera bat badago, zerbait gertatzen bada, modu askotara erreakziona dezaket: norbait zalapartaka hasten bada eta interesatzen bazait beste pertsonarekin kolabora dezaket, edo berari begira pasibo gera ninteke... baina horrek guztiak performance-a osatzen du. Une horretan gertatzen dena garrantzitsuagoa da nik egin nahi nuen performance-a bera egitea baino. Etortzen diren guztiek nik adina askatasun dute parte hartzeko, eskua sartzeko... Ez badute nahi, eskubide guztia dute ez esku hartzeko. Ez dut ez bilatzen ez ukatzen ikusleen parte-hartzea. Bost axola zaizkit ikusleak.