Agiritegiak Gipuzkoako notari protokoloak eta hipoteka-kontularitzetako dokumentu fondoak biltzen ditu. Bi fondoek dituzte trena deskribatzaile mekanizatuak.
Notari protokoloak
Fondoaren
ezaugarriak eta antolamendua: |
Fondo honetan biltzen dira Azpeitia, Bergara eta Donostiako notari barrutietako notari protokoloak ehun urte baino zaharragoak direnak. Tolosako barrutikoak, berriz, Tolosan dagoen Gipuzkoako Agiritegi Orokorrean daude. Agiritegi honetan gordetzen diren notari protokolo gehienek XVI. mendean dute hasiera, nahiz eta eskritura zaharragoak ere gordetzen diren, horietako batzuk 1445. urtekoak. Protokoloen fondoa, izatez, fondo irekia da, hots, handitu egin daiteke beste toki batzuetatik protokolo gehiago eskualdatuta. Eskualdatutako azken notari protokoloak honako hauek dira: Azpeitikoak, 1905koak; Bergarakoak, 1905koak; eta Donostiakoak ere, 1905koak. |
Fondoak honela daude antolatuta: notari barrutien arabera (Azpeitia, Bergara, eta Donostia), eta dokumentu moten arabera —erregistroak edo erregistroen aurkibideak—, eta horiek, aldi berean, herrien edo jurisdikzioen arabera, eskribauen arabera, eta azkenik, urteen arabera.
Bergara: |
 |
Tresna deskribatzaileak :
Gipuzkoako
protokoloen inbentarioa:
Fausto Arozena jaunak egin zuen inbentario hori, Gipuzkoako Foru Aldundiak
1947. urtean argitaratua, izenburu honekin: Los protocolos Guipuzcoanos.
Reseña e Índices.
Inbentario orokorra:
Fausto Arozenak egindako inbentario horren berrikuspena amaitzen ari gara, izan ere, 1847. urterainoko protokoloak hartzen dituenez, geroztiko dokumentazioa gehitzen, eta eskuartean geneuzkan datuak zabaltzen ari baikara. Horrekin guztiarekin osatu dugu, eta pantailan kontsultagai dago irakurgelan. Azalpena protokolo mailan eginda dago; hala, barne-barneko datuak ematen ditu, hala nola, notarioa edo notarioak, nongo notariotza den, hasiera eta amaierako datak, berariazko dokumentu motak, eta oharrak, hala nola, aurkibiderik dagoen edo ez. Protokoloaren kanpoko ezaugarriei dagokienez, ordea, zenbakitutako orriak, kontserbazio egoera, eta bestelako oharrak ere ematen ditu.
Material
grafikoaren berri ematea
 |
Inbentarioarekin batera zernahi material grafikoz —mapak, planoak, marrazkiak— osatutako dokumentuen datu base bat egiten ari gara (“MATGRAF”). Oraingoz 586 dokumentu dira, eta material grafiko hori bilatzeko lanetan, inbentarioa egiterakoan egindako kokapenaz gain, Agiritegiko erabiltzaileek berek lagundu izan digute, beren ikerketetan aurkitutako erreferentzien berri emanez. |
Egileen aurkibidea
Informatizatzen ari gara Gipuzkoako Agiritegi Orokorrean dagoen “Egileen aurkibidea” izeneko tresna deskribatzailea, 50eko hamarkadan zenbait lagunek egindakoa. Notari eskrituretan parte hartutako pertsonen aurkibidea da, eta eskriturak hainbat herritakoak dira, bai Tolosako notari barrutikoak, bai Bergara eta Donostiakoak. Idazpenbakoitzean datu hauek daude: eskritura noiz eta non egina den, egilearen izen-abizenak, eskritura mota (testamentua, errolda, ezkontza kontratua, etab.), eta signatura (notari barrutia, paper-sorta zenbakia, eta orri zenbakia).
Hipoteka-kontularitzetako liburuak
Fondoaren ezaugarriak eta antolamendua :
Fondoa notari tresnak idazten diren erregistroez osatuta dago, hau da, ondasun higiezinen errolda, dohaintza, karga, hipoteka, eta, gero, eskualdaketa eta zerga-zorrei buruzko notari tresnak idazten diren erregistroez; gaur egungo Jabetza Erregistroaren aurrekoa dela esan liteke.Hipoteka Erregistroa 1768an sortu zuen Carlos III.ak, eta 1862an kendu zen. Bitarte horretan zenbait aldaketa izan zituen, baina mugarririk garrantzitsuena 1845eko Ekaineko Dekretua izan zen, liburuaren egitura eta aplikazio eremua aldatu baitzituen, besteak beste. Nahiz eta egitekoa 1768an hasi zen, lehenagoko eskrituren erregistroak aurki daitezke, nahitaezkoa zelako dokumentu guztiak erregistratzea, lehenagokoak izan arren.
 |
Agiritegia
erabiltzen duenarentzat fondo honek daukan garrantziaren funtsa honetan
datza: ondasunak non zeuden, herri hartan bertan erregistratu beharra
zegoen edozein ondasun higiezinen eskriturak (etxe, baserri nahiz
terreno izan), eskriturak beste herri batean izenpetuta egon arren.
Fondoak 713 paper-sorta dauzka, eta guztira 24 metro luze dira. Lau ataletan sailkatuta dago, hau da, auzitegi-barruti bakoitzak atal bana dauka, eta horien barruan, erregistro-liburu eta aurkibide-liburu multzoak daude, honela antolatuta: herriak, datak, inskripzio motak eta ondasun motak. |
Tresna deskribatzaileak :
- APARICIO PEREZ, C.M., GONZALEZ GÓMEZ, I.: Las Contadurías de Hipotecas en Guipúzcoa. Eusko Ikaskuntzen Hamargarren Biltzarra. Artxiboak, Liburutegiak, Museoak (Iruñea, 1987). Donostia: Eusko Ikaskuntza, 1988.
- APARICIO PÉREZ, C.M., GONZÁLEZ GÓMEZ, I..: Inventario de los fondos pertenecientes a las Contadurías de Hipotecas en Guipúzcoa. Bilduma, 3. zkia., 99-119 orr.
Badugu, gainera, beste inbentario bat, Bilduma aldizkariaren 3. zenbakian argitaratutakoa oinarritzat hartuta egin duguna, eta kontsultagai dagoena bai paperezko euskarrian bai irakurgelako datu basean. Jatorrizko inbentarioan zeuden datuei beste hauek gehitu dizkiegu: mikrofilmaturik dauden edo ez, eta non aurki daitezkeen.