Jakina den bezala, mende honetako ingeles idazle onenetariko bat izan zen Virginia Woolf. Eta bere nobela ezagunak baztertu baditut ere, "Norberaren gela" saio laburra komentatzeagatik, liburu honek nigan eragin handia izan duelako da, betidanik asko interesatu zaidan gai bati buruz jarduten baita: emakumea eta artearen arteko harremanez.

Kontutan hartu behar da, 1929 urtean idatzi zuela Virginia Woolf-ek liburu hau. Berak 47 urte zituen, nobela batzuk idatzita zeuzkan, besteak beste: "Jakue-ren gela" (1922) eta "Mrs. Dallowey" (1925) eta Bloomsbury deituriko taldearen ardatzetakotzat kontsideratua zegoen. Esan dezagun, baita ere, lehen mundu gerraren ondoko urte haietan, ingeles emakumeen egoerak aldaketa ugari ezagutu zuela: etxetik kanpoko lanaren mundua zabaldu zitzaien emakumeei, boto eskubidea lortu zuten sugrafisten borrokaren ondorioz, baita nork bere dirua administratzeko eta zenbait unibertsitatetan sartzeko eskubidea ere.

Beraz, "Norberaren gela" liburua, Virginia Woolf-ek emakumea eta nobela gaiaz eman zituen bi hitzalditan oinarritua dago. Agian, hortik datorkio idazkerari solas giroa eta aldi berean eruditoa den kutsu berezia.

Liburua zabaldu orduko, hauxe da lehenengo galdera: "Baina, emakumea eta nobelaz hitzegiteko eskatu diogu, esango didazue. Zer du ikustekorik horrek norberaren gelarekin?" V. Woolf-ek antzematen du irakurlearen harridura, eta berehala aurreratzen digu orrialdeetan zehar azalduko diguna:

"Eskein diezazuekedan gauza bakarra, garrantzi handirik gabeko eritzi bat da: emakume batek, dirua eta gela bat behar dituela nobelak idazteko".

Nola eta zergatik ailegatu den konklusio honetara, zer izan beharko lukeen beretzat emakume bezala idazteak eta beste erizpide batzuk azalduz joango zaigu, erudizioa eta fantasia tartekatuz.
 

Shakespearen arreba

Fantasia aipatu dugu, eta berak dioen bezala, emakumeei buruzko datoak falta direnean, guztiz zilegia da fantasiara jotzea. Beraz, eman dezagun, Shakespeare-k arreba bat izan zuela. Judith izenekoa eta gainera, bere neba bezala, arterako dohaiez betea...

Virginia Woolf-ek proposatzen digun ipuinaren jarraipena ez da asmatzen zaila. Judith ez zen eskolara joan. Nebaren abenturazaletasuna, irudimena eta mundua ezagutzeko grina berberak zituen, baina mutila eskolara joan zen eta Judith ez. Ziur asko, Judith-ek asko irakurriko zuen eta bere koadernoan ipuinak idatziko zituen, ondo gorde edo erre beharko bazituen ere. Bestela, zer pentsatuko ote zuten beraz? Hamazazpi urterekin merkatari baten semearekin ezkondu nahi zutelako aldegingo du etxetik eta London-erako bidea hartu. Antzerkia laket zaio, nebari bezala, eta kamerino ateetan zelatan egongo da lana eskatuz. Irainak eta zakarkeriak, besterik ez du jasoko... Seduzitzen ere saiatuko dira eta azkenean, noski, haurdun geldituko da.

Ziur aski, negu-gau batean, bere burua botako zuen, eta auskalo, zein bazterretan lurperatuko zuten, gaur egun autobus geltoki bat dagoen lekuan, agian.

"XVI. mendean jaiotako talento handiko edozein emakumek- dio V. Woolf-ek - erotu, bere burua hil edo herritik kanpoko etxe bakarti batean bukatuko zuen, erdi sorgin, erdi azti, beldur eta irainen biktima."

Eta ez bakarrik XVI. mendean. Geroago ere bai. Emakumeak, gizarteak ezarritako papera gainditu nahi izan duen bakoitzean, irain, sermoi edo arbuioa besterik ez du jaso. Herri guztietako literaturaren historian agertzen dira emakume arraro, zoro edo dama bakarti hauek, zeinak, gizarteak inposatutako mundu hertsia, bertso edo nobeletan transzenditzen saiatu baitziren, irakurle eta kritikarik gabe. Oihartzun izpirik gabe. Maiz, gizonezko baten izenaren atzean ezkutatu ohi dira, bere izen ona hobeto gordeko dutelakoan.

Dena den, kasu hauek deigarriak badira ere, beren idazlanak ez dira oso interesgarriak, literaturtasun aldetik bederen: kexa, arrengura eta haserreaz kutsaturik daude. "Espresio-forma pertsonal hunkigarriak baina gutxitan arte lanak", V. Woolf-en iritziz.
 

Norberaren gela eta bostehun libra

"Izan ere, zer behar du idazlan batek, lan literario, arte lan, kontsideratua izateko?", galdetzen dio Virginia Woolf-ek bere buruari. "Zein da jarduera arraro hori bultzatzen eta posible egiten duen egoera mentala?...

Artea ez dabil hodeietan, bizitzaren baldintza materialen arabera baizik. Hau da, arte lanak independentzia eskatzen du: norberaren gela eta dirua. Baita independentzia pertsonala ere: mugitzeko askatasuna eta sorketa lana bultzatuko duen esperientzia ugari ere. Beraz, egoera mental libre eta irekia.

Baldintza hauek oso gutxitan ematen badira gizonezko artistengan, are latzagoa da egoera emakumeen kasuan. XIX.mende arte, norberaren gela bat edukitzea pentsaezina zen emakume askorentzat. Dirua? Sexu pobrea izan da emakumearena. Hauek ez zuten dirua irabazten eta dirudunak baziren ere, legeek ez zieten dirua beren gisara erabiltzen uzten. Gizonezkoek izan ohi duten mugitzeko, bidaiatzeko, bazterrik bazter ibiltzeko askatasuna debekatuta zegoen emakumeentzat. Beraz, baldintza hauek direla medio, ez da, noski!, Shakespeare bezalako geniorik sortu emakumeen arten. Zeren, ondo ala gaizki "genio" deitutako hori, ez da berezko zera arraro bat. Baldintza egokiak behar ditu sortu ahal izateko, eta emakumeak baldintza hauek aurkakoak izan ditu betidanik.

Hona hemen, bada, V. Woolf-entzat, idazle izateko lehenengo abiapuntua: norberaren gela eta 500 libra. Gutxienez.
 

Azken oztopoa

Hala ere, dirua eta espazioa ez dira nahikoak. Azken oztopo bat gainditu beharrean aurkitzen da emakume idazlea: emakume bezela idazteko gai izatea, hain zuzen. Hau da, norberaren ikuspuntuari eta errealitatea sentitzeko erari uko egin gabe idaztea, besteren usteak, gizonezkoen erdeinu edo irainak kontutan hartu gabe jardutea, jendarteko eritzia mugatu gabe idazten jarraitzea. "Egia esan ezazu eta ondorioa, interes handikoa izango da, derrigorrez", esaten du V. Woolf-ek.

Egia esate horri, idazlearen integritatea deitzen dio. Eta integritate horren izenean, beste zera azaltzen digu. emakume bezala idazteak, sexuaz ahaztutzea esan nahi duela, nolabait. Emakume gisa idatzi, baina emakumea dela ahaztu duen emakume bezala. Izan ere, idazlearentzat androginoaren izaera eskatzen du, non emakume eta gizonezkoen izaerek bat egiten duten: "Oso txarra da idazten duen edonorentzat bere sexuaz pentsatzea. Bakoitzak, gizonetik zerbait duen emakumea ala emakume zerbait duen gizona beharko luke. Emakumearen kalterako da bere emakume izateari buruz konszienteki hitzegitea, kexuren bat azpimarratzea, kausa baten alde jokatzea, nahiz eta kausa hori guztiz zilegia izan"- dio V. Woolf-ek bere liburuan.

Berak, Coleridge-ren hitzak bereganatzen ditu: sorketa lanetan androginoak izan behar. Zeren bestela, ez bada artistaren baitan bi sexuen ezkontza gertatzen, ondorio artistikoak txarrak izango baitira. Horrela idatzia, egun pare batez ederra, lilugarria, erakargarria gertatzen bada ere, hurrengo egunerako ihartuko da, loreak ilunabarrean bezala.

Beraz, V. Woolf-en eritziz, emakume idazleek  lortuko balute azken oztopo hau gainditzea, orduantxe ezagutuko genuke emakumeen benetako mundua, orain arte deskubritu gabekoa. Mundu horretaz, gizonezkoek ikusi eta interpretatu nahi izan dutena, besterik ez du ezagutu. Askotan, irudi hori partziala eta desitxuratua izan da, arrotzat emakumearentzat berarentzat.

Hona hemen, hitz gutxitan adierazita, "Norberaren gela" liburuaren ideia nagusienak. Oraindik gaurkotasun handia duela iruditzen zait, emakumea eta literaturari buruz idatzi den oinarrizko irakurketa baita, iradokizunez beteta, patxadaz irakurtzea merezi duena.